İnternet Nedir? (Bilgi Otobanı)
İnternet, dünya üzerindeki bilgisayar ağlarının birbirine bağlanmasıyla oluşmuş, sınırları olmayan devasa bir iletişim ağıdır. Biz bu ağı kullanarak bilgiye ulaşır, oyun oynar, iletişim kurar ve eğitim alırız.
İnternet Kullanım Amaçları
Eğitim: EBA (Eğitim Bilişim Ağı) üzerinden ders çalışmak.
Araştırma: Merak ettiğimiz bir konuyu ansiklopedik düzeyde incelemek.
Haberleşme: E-posta göndermek veya video konferans yapmak.
Hizmet: E-Devlet üzerinden işlem yapmak veya kütüphane randevusu almak.
1. İnternet Senin Bilgi Hazinendir (Ödev ve Araştırma)
İnterneti sadece oyun oynamak için değil, merak ettiğin soruların cevabını bulmak için kullanmalısın.
Doğru Bilgi: Her okuduğuna inanma! Bir bilgiyi en az 2-3 farklı güvenilir siteden kontrol et (örneğin; eğitim siteleri, resmi kurumlar veya ansiklopediler).
EBA ve MEB: Derslerin için en güvenli ve en iyi kaynaklar buralardır.
2. Zaman Canavarına Dikkat Et!
İnternette vakit geçirirken zaman çok hızlı akar. Videodan videoya geçerken saatin nasıl geçtiğini anlamayabilirsin.
Süre Koy: Kendine bir "ekran süresi" belirle. Örneğin; "30 dakika araştırma yapacağım, sonra 15 dakika oyun oynayacağım."
Önce İş, Sonra Eğlence: Ödevlerini bitirmeden oyun dünyasına dalma.
3. Dijital Ayak İzi ve Güvenlik
İnternette yaptığın her şey, karda yürürken bıraktığın ayak izleri gibi arkanda kalır.
Kişisel Bilgiler: Adını, soyadını, adresini veya okulunun ismini asla yabancılarla paylaşma.
Şifre Güvenliği: Şifreni en yakın arkadaşına bile söyleme (sadece anne ve baban bilsin).
Nezaket: Gerçek hayatta arkadaşlarına nasıl davranıyorsan, internette de öyle kibar olmalısın. Kötü sözlerden kaçınmalısın.
4. Üretken Olmak (Tüketmek Yerine Üretmek)
İnterneti sadece başkalarının yaptıklarını izlemek için kullanma. Sen de bir şeyler yapabilirsin!
Kodlama öğrenebilirsin (Scratch gibi).
Resim yapmayı veya bir müzik aleti çalmayı öğreten videolar izleyip denemeler yapabilirsin.
Kendi hikayelerini yazabilirsin.
2. Arama Stratejileri: "Nokta Atışı" Bilgiye Ulaşmak
İnternette 2 milyardan fazla web sitesi var. Aradığını bulmak için şu teknikleri kullanmalısın:
| Teknik | Nasıl Yapılır? | Örnek |
| Bağlaç Kullanımı | Kelimeler arasına "veya" koyarak seçenekleri artır. | Robotik veya Kodlama |
| Dahil Etmeme (-) | Çıkmasını istemediğin kelimenin önüne eksi koy. | Güneş Sistemi -Mars (Mars hariç sonuçlar) |
| Site İçi Arama | Sadece belirli bir sitede arama yap. | site:meb.gov.tr bursluluk |
| Görsel Arama | Google Görseller'de "Araçlar" kısmından telifsiz/boyut filtrelemesi yap. | HD manzara resimleri |
3. Bilgi Okuryazarlığı: Bilgi Kirliğine Dikkat!
Her gördüğün bilgiye inanma! İnternetteki bilgileri 5N1K mantığıyla sorgulamalısın:
Kim yazdı? (Yazar uzman mı?)
Ne zaman yazıldı? (Bilgi güncel mi?)
Nerede yayınlandı? (Resmi bir site mi?)
Neden yazıldı? (Reklam mı yoksa bilgilendirme mi?)
Resmi Veriler İçin:Altın Kural: Bir bilgiyi doğrulamak için en az 3 farklı güvenilir kaynaktan onay almalısın.
.gov.tr (Devlet kurumları), .edu.tr (Üniversiteler) ve .org.tr (Resmi vakıf/dernekler) uzantılı sitelere öncelik verin.Bilimsel Araştırmalar İçin: Google yerine Google Akademik (Scholar), DergiPark veya üniversite kütüphanelerinin veritabanlarını kullanın.
Bir bilgiyi sadece tek bir siteden okuyup kabul etmeyin. Aynı konuyu farklı görüşteki birkaç farklı kaynaktan (gazeteler, ajanslar, uzman blogları) karşılaştırın. Eğer bilgi sadece bir yerde geçiyorsa, o bilgi muhtemelen hatalı veya "tık tuzağı" (clickbait) amaçlıdır.
Bir fotoğrafın veya videonun gerçeği yansıtıp yansıtmadığını anlamak için "Google Görsellerde Ara" veya "TinEye" gibi araçları kullanın. Bu, eski bir olayın fotoğrafının yeniymiş gibi servis edilip edilmediğini saniyeler içinde size gösterir.
4. Güvenli İnternet ve "S" Takısı (HTTPS)
İnternet adres çubuğundaki küçük bir harf, güvenliğin için çok şeyi değiştirir:
HTTP: Veriler şifrelenmez, başkaları tarafından ele geçirilebilir.
HTTPS: Veriler şifrelenir. "S" harfi Secure (Güvenli) anlamına gelir. Yanındaki asma kilit simgesi, o siteyle arandaki bağın güvenli olduğunu gösterir.
5. İnternet Adres Yapısı (URL)
Bir web sitesi adresini okumayı bilirsen, içeriğin kalitesini de tahmin edebilirsin:
https://www.eba.gov.tr/dersler
Protokol:
https://Dünya Çapında Ağ:
wwwAlan Adı:
ebaSite Uzantısı:
.gov(Devlet kurumu olduğunu anlarız)Ülke Kodu:
.tr(Türkiye'ye ait olduğunu anlarız)
| Uzantı | Kullanım Amacı | Kimler Kullanabilir? |
| .gov.tr | Devlet Kurumları | Bakanlıklar, valilikler ve resmi devlet daireleri. |
| .meb.gov.tr | Milli Eğitim Bakanlığı | Bakanlığın merkezi ve taşra teşkilatları (İl/İlçe Milli Eğitim Müdürlükleri). |
| .k12.tr | Okul Öncesi, İlk ve Ortaöğretim | Devlet ve özel anaokulları, ilkokullar, ortaokullar ve liseler. |
| .edu.tr | Yükseköğretim Kurumları | Devlet ve Vakıf üniversiteleri, enstitüler ve yüksekokullar. |
| .bel.tr | Belediye Teşkilatları | İl, ilçe ve belde belediyeleri. |
| .pol.tr | Emniyet Teşkilatı | Türk Polis Teşkilatı (Emniyet Genel Müdürlüğü) birimleri. |
| .av.tr | Hukuk Kurumları | Avukatlar, hukuk büroları ve barolar. |
| .dr.tr | Sağlık Kurumları | Doktorlar, diş hekimleri ve tıp merkezleri. |
| .tsk.tr | Türk Silahlı Kuvvetleri | Genelkurmay Başkanlığı ve bağlı askeri kurumlar. |
6. İnternet Etiği ve Dijital Yurttaşlık
İnternet kullanırken tıpkı sokakta olduğu gibi uymamız gereken ahlaki kurallar vardır:
Siber Zorbalık Yapma: Kimseyi aşağılama, kötü söz söyleme ve dışlama.
Telif Hakları: Başkasının emeğine saygı duy. Fotoğraf veya metin alıntıladığında "Kaynak: ..." diye belirt.
Zaman Yönetimi: İnternet bir amaç değil, bir araçtır. Ekran başında geçirdiğin süreyi kontrol et.
Küçük Bir Uygulama (Öğrenci Görevi)
Aşağıdaki senaryoyu düşün: Fen bilimleri ödevin için "Küresel Isınma" konusunu araştırman gerekiyor.
Hangi anahtar kelimeleri kullanırsın?
Hangi uzantılı sitelere öncelik verirsin? (.com mu, .edu mu?)
Bulduğun bir resmin altına ne yazarak kaynak belirtirsin?
